Kimya, petrokimya, enerji, boya, solvent, gaz ve benzeri endüstrilerde bazı çalışma alanlarında yanıcı gaz, buhar veya toz nedeniyle patlayıcı atmosfer oluşma riski bulunabilir.
Bu alanlarda kullanılan otomatik kapı sistemleri de tesisin genel güvenlik ve risk değerlendirmesinin bir parçasıdır.
Bu nedenle patlayıcı ortam için kapı yaptıracak bir işletmenin yalnızca “ATEX kapı satıyor musunuz?” diye sorması yeterli değildir.
Kapının kullanılacağı bölgenin sınıflandırması, kapı tipi, motor, elektrik ekipmanları, kontrol sistemi, sensörler, kullanım yoğunluğu ve montaj koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
FY Otomatik Kapı, riskli endüstriyel çalışma alanlarına yönelik ATEX sarmal, katlanır ve seksiyonel kapı çözümlerini proje ihtiyaçlarına göre değerlendirmektedir.
Patlayıcı Ortam Nedir?
Patlayıcı ortam, havayla birlikte yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun belirli oranlarda bulunması ve uygun bir tutuşturucu kaynakla karşılaşması durumunda patlama riski oluşturabilen ortamdır.
Endüstriyel tesislerde bu risk;
kimyasal maddelerden, solventlerden, yakıtlardan, gazlardan veya bazı üretim proseslerinde ortaya çıkan yanıcı tozlardan kaynaklanabilir.
Ancak bir tesisin tamamı aynı risk seviyesinde olmayabilir.
Bu nedenle tehlikeli bölgeler tesisin teknik risk değerlendirmesi doğrultusunda sınıflandırılır ve kullanılacak ekipmanlar bu sınıflandırmaya göre belirlenir.
ATEX Zone Nedir?
ATEX projelerinde en önemli kavramlardan biri zone sınıflandırmasıdır.
Gaz ve buhar kaynaklı patlayıcı atmosfer risklerinde genel olarak Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 sınıflandırmaları kullanılır.
Zone 0, patlayıcı atmosferin sürekli, uzun süreli veya sık şekilde bulunabildiği alanları ifade eder.
Zone 1, normal çalışma sırasında patlayıcı atmosfer oluşmasının zaman zaman mümkün olduğu alanlar için kullanılır.
Zone 2 ise normal çalışma sırasında patlayıcı atmosfer oluşmasının beklenmediği veya oluşması halinde kısa süreli olduğu alanları ifade eder.
Yanıcı toz bulunan ortamlar için ise Zone 20, Zone 21 ve Zone 22 gibi ayrı sınıflandırmalar bulunur.
Kapı sistemi seçilirken işletmenin belirlediği zone bilgisi, otomasyon bileşenlerinin değerlendirilmesinde önemli bir teknik girdidir.
ATEX Zone 1 İçin Kapı Seçimi Nasıl Yapılır?
Ubersuggest araştırmamızda “ATEX Zone 1” doğrudan aranan teknik sorgular arasında yer alıyor.
Zone 1 olarak sınıflandırılmış bir alana otomatik kapı uygulanacaksa sadece kapının panel veya konstrüksiyon yapısına bakılmaz.
Sistemin çalışmasını sağlayan;
motor, kontrol ünitesi, bağlantı ekipmanları, anahtarlar, butonlar ve gerektiğinde sensörler
de uygulama koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla “standart kapıya exproof motor taktık, artık ATEX kapı oldu” şeklinde basit bir yaklaşım doğru değildir.
Bütün sistemin proje gereksinimleriyle uyumlu olması gerekir.
Exproof Ne Demek?
Exproof, patlayıcı ortam koşullarında kullanılmak üzere tasarlanmış ekipmanlar için sektörde yaygın kullanılan bir ifadedir.
Örneğin bir tesiste;
exproof motor, exproof anahtar, exproof kontrol kutusu veya farklı explosion-protected ekipmanlar kullanılabilir.
Buradaki temel amaç, kullanılan ekipmanın patlayıcı atmosfer açısından kabul edilemez bir tutuşturma riski oluşturmamasıdır.
Ancak kullanılacak ekipmanın tipi, sınıfı ve uygunluğu tesisin zone bilgileri ve teknik şartnamesine göre belirlenmelidir.
Exproof Kapı Nedir?
“Exproof kapı” ifadesi, riskli ortamda kullanılmak üzere özel elektrik ve otomasyon bileşenleriyle projelendirilmiş kapı sistemlerini tanımlamak için kullanılabilir.
Fakat burada önemli olan yalnızca kapının kendisi değildir.
Bir otomatik kapıda;
motor, pano, sensör, kumanda elemanları, kablolama ve diğer elektrikli bileşenler
sistemin tamamını oluşturur.
Bu nedenle exproof kapı çözümü talep eden bir işletmenin firma seçerken mekanik kapı sistemleri kadar otomasyon tarafındaki teknik yeterliliği de değerlendirmesi gerekir.
ATEX Kapı ile Exproof Kapı Arasında Ne Fark Var?
Bu iki ifade piyasada zaman zaman birbirinin yerine kullanılabiliyor.
ATEX, patlayıcı atmosferlerde kullanılacak ekipmanlara ilişkin daha geniş bir mevzuat ve uygunluk çerçevesini ifade eder.
Exproof ise genellikle patlayıcı ortamda çalışmaya yönelik korumalı ekipman ve sistemleri tanımlamak için kullanılan sektörel bir ifadedir.
Bu nedenle yalnızca ürün isminden hareket ederek karar verilmemelidir.
Önemli olan kapının hangi riskli alanda, hangi ekipmanlarla ve hangi teknik gereksinimlere göre kullanılacağıdır.
Patlayıcı Ortamlarda Motor Seçimi Neden Önemlidir?
Otomatik kapının motoru sistemin temel bileşenlerinden biridir.
Standart tesislerde kullanılan bir motor, patlayıcı ortam için uygun olmayabilir.
Riskli alandaki motor seçiminde tesisin zone sınıflandırması, ortamın özellikleri ve projenin teknik gereksinimleri dikkate alınmalıdır.
Aynı durum motorla birlikte çalışan elektrik ekipmanları için de geçerlidir.
Bu nedenle ATEX veya exproof kapı firması yalnızca mekanik kapıyı değil, hareket sistemini de proje kapsamında değerlendirebilmelidir.
Kontrol Panosu Nerede Konumlandırılmalı?
Kapı kontrol panosunun yeri de proje tasarımında önemlidir.
Bazı uygulamalarda kontrol ekipmanlarının riskli alan dışında konumlandırılması tercih edilebilir.
Bazı projelerde ise riskli alan içerisinde kullanılacak ekipmanın o bölgeye uygun özelliklere sahip olması gerekir.
Bu karar tesisin teknik dokümanları ve saha koşullarına göre verilmelidir.
Kontrol panosunun yerini yalnızca montaj kolaylığına göre belirlemek doğru değildir.
Sensörler ve Fotoseller de Exproof Olmalı mı?
Bu sorunun cevabı sensörün nerede kullanılacağına ve tesisin risk sınıflandırmasına bağlıdır.
Otomatik kapı sistemlerinde;
fotosel, radar, pozisyon sensörü ve farklı güvenlik ekipmanları
kullanılabilir.
Eğer ekipman patlayıcı atmosfer olarak sınıflandırılmış bölge içerisinde bulunuyorsa uygunluk ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle profesyonel firma kapı motoruyla birlikte bütün elektrikli ve elektronik bileşenlerin konumunu proje aşamasında incelemelidir.
Standart Otomatik Kapı Riskli Alanda Kullanılabilir mi?
Riskli alanlarda standart bir otomatik kapının doğrudan kullanılabileceği varsayılmamalıdır.
Önce tesisin teknik risk değerlendirmesi incelenmelidir.
Kapının hangi zone içerisinde bulunduğu, kapının motorunun ve sensörlerinin nerede konumlandırıldığı ve hangi ekipmanların riskli alana dahil olduğu belirlenmelidir.
Bazı durumlarda kapının mekanik kısmı riskli alanda bulunurken belirli elektrik ekipmanlarının güvenli bölgeye taşınması mümkün olabilir.
Dolayısıyla tek bir standart çözüm yoktur.
Hangi Kapı Tipleri ATEX Projelerinde Kullanılabilir?
FY Otomatik Kapı tarafında üç temel çözüm öne çıkmaktadır.
ATEX Sarmal Kapı, hızlı ve kompakt geçiş gereken üretim alanlarında değerlendirilebilir.
ATEX Katlanır Kapı, daha geniş açıklıkların veya farklı çevresel şartların bulunduğu tesisler için alternatif oluşturabilir.
ATEX Seksiyonel Kapı ise belirli endüstriyel girişlerde dikey açılma yapısıyla alan kullanım avantajı sağlayabilir.
Hangi sistemin doğru olduğu tesisin açıklık ölçüsüne, kullanım yoğunluğuna, araç trafiğine ve zone koşullarına göre belirlenmelidir.
ATEX Sarmal Kapılar Nerelerde Avantaj Sağlar?
Üretim tesislerinde bazı geçiş noktalarının sık açılıp kapanması gerekebilir.
Bu durumda hızlı çalışan sarmal kapılar operasyon açısından avantaj sağlayabilir.
Örneğin iki üretim alanı arasında forkliftlerin sürekli hareket ettiği bir noktada kapının uzun süre açık kalması istenmeyebilir.
ATEX gereksiniminin bulunduğu böyle bir uygulamada hızlı kapı çözümü, uygun motor ve kontrol ekipmanlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Patlayıcı Ortamlarda Statik Elektrik Neden Önemlidir?
Patlayıcı atmosfer bulunan tesislerde yalnızca elektrik motorları değil, potansiyel tutuşturma kaynakları genel olarak değerlendirilir.
Statik elektrik de risk yönetiminin dikkate alınabileceği unsurlardan biridir.
Kapının malzeme yapısı, hareketli parçalar ve tesisin topraklama yaklaşımı gibi konular projenin genel mühendislik değerlendirmesi içerisinde ele alınabilir.
Bu nedenle ATEX kapı uygulaması, yalnızca ticari bir kapı ürününün montajı olarak görülmemelidir.
Kimya ve Petrokimya Tesislerinde Kapı Seçimi
Kimya ve petrokimya tesisleri ATEX uygulamalarının en belirgin olduğu sektörler arasındadır.
Bu tesislerde farklı üretim bölümleri farklı risk sınıflandırmalarına sahip olabilir.
Örneğin bir bölümde standart endüstriyel kapı yeterli olurken başka bir proses alanında özel ATEX çözümü gerekebilir.
Bu yüzden tesisin bütün kapılarını gereksiz yere aynı sistemle yapmak da, riskli alana standart kapı uygulamak da doğru değildir.
Doğru yaklaşım alan bazında ihtiyacı belirlemektir.
Boya ve Solvent Kullanılan Tesislerde Nelere Dikkat Edilmeli?
Boya, solvent veya benzeri uçucu maddelerin kullanıldığı üretim alanlarında yanıcı buhar oluşumu söz konusu olabilir.
Bu tür alanların risk değerlendirmesi tesis tarafından yapılmalı ve kullanılacak elektrikli ekipmanların gereksinimleri buna göre belirlenmelidir.
Kapının sık kullanıldığı alanlarda ayrıca;
geçiş hızı, havalandırma düzeni ve üretim operasyonunun devamlılığı
da dikkate alınmalıdır.
Dolayısıyla kapı çözümü hem güvenlik hem operasyon ihtiyacını karşılamalıdır.
ATEX veya Exproof Kapı Firması Seçerken Nelere Bakılmalı?
Bu alanda firma seçiminde ürün kataloğundan daha fazlasına bakmak gerekir.
Firmanın öncelikle tesisin zone bilgilerini ve teknik gereksinimlerini talep etmesi gerekir.
Kapı ölçüsünün yanında çalışma ortamını, kullanım yoğunluğunu ve otomasyon ihtiyacını değerlendirmelidir.
Standart kapı sistemleri ile özel ATEX projeleri arasındaki farkı anlayabilmelidir.
Motor ve kontrol ekipmanlarını kapıdan bağımsız düşünmemelidir.
Saha keşfi, projelendirme ve montaj süreçlerini birlikte yönetebilmelidir.
Ayrıca sistem devreye alındıktan sonra bakım ve teknik servis desteği sunabilmesi önemlidir.
ATEX Kapı Projesinde Firmaya Hangi Bilgiler Verilmeli?
Teklif istemeden önce mümkünse şu bilgilerin hazır bulunması süreci kolaylaştırır:
- Kapının uygulanacağı alanın zone sınıflandırması
- Riskin gaz, buhar veya toz kaynaklı olup olmadığı
- Kapı açıklığının eni ve yüksekliği
- Kapının günlük kullanım yoğunluğu
- Kapıdan geçecek araç veya personel türü
- Motorlu otomasyon gereksinimi
- Sensör ve erişim kontrol ihtiyacı
- Kontrol sisteminin konumlandırılabileceği alan
- Tesisin teknik şartnamesi veya ilgili proje dokümanları
Bu bilgiler doğrultusunda doğru sistemin belirlenmesi çok daha sağlıklı olur.
ATEX Kapı Fiyatı Nasıl Belirlenir?
ATEX ve exproof kapı projelerinde fiyatı yalnızca kapının metrekare ölçüsü belirlemez.
Kapı tipinin yanında;
motor, exproof ekipmanlar, kontrol sistemi, sensörler, özel bağlantı elemanları, proje şartları ve montaj gereksinimleri
maliyeti etkileyebilir.
Ayrıca Zone 1 ile farklı sınıflandırmalardaki alanların teknik gereksinimleri aynı olmayabilir.
Bu nedenle standart bir fiyat listesi yerine proje bazlı değerlendirme daha doğru sonuç verir.
FY Otomatik Kapı Patlayıcı Ortamlar İçin Hangi Çözümleri Sunuyor?
FY Otomatik Kapı, endüstriyel tesislerin özel çalışma koşullarına yönelik;
ATEX Sarmal Kapı, ATEX Katlanır Kapı ve ATEX Seksiyonel Kapı çözümleri sunmaktadır.
Kapının uygulanacağı tesisin riskli alan bilgileri, kullanım amacı, açıklık ölçüsü ve otomasyon gereksinimleri doğrultusunda uygun sistem değerlendirilebilir.
Ayrıca tesisin riskli olmayan diğer bölümlerindeki endüstriyel kapılar, hızlı kapılar ve otomatik geçiş sistemleri de aynı proje kapsamında planlanabilir.
Bu sayede tesis genelindeki kapı sistemleri, kullanım alanlarının farklı ihtiyaçlarına göre ayrı ayrı ele alınabilir.
Sonuç: Patlayıcı Ortam İçin Doğru Kapı Firması Nasıl Seçilmeli?
Patlayıcı atmosfer bulunan bir tesis için kapı seçmek, standart otomatik kapı siparişinden farklı bir süreçtir.
Zone sınıflandırması, kapı tipi, motor, sensör, kontrol sistemi ve ekipmanların konumu birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle ATEX Zone 1 gibi riskli alanlarda hangi ekipmanın nerede ve hangi özelliklerle kullanılacağı teknik proje doğrultusunda belirlenmelidir.
Bu nedenle firmanın yalnızca kapı üretimi veya satışı yapması değil, tesisin özel koşullarını anlayarak uygun mekanik sistem ve otomasyon çözümünü birlikte değerlendirebilmesi önemlidir.
FY Otomatik Kapı, patlayıcı ortam riski bulunan endüstriyel tesisler için ATEX kapı sistemlerini proje ihtiyaçlarına göre değerlendirmekte ve farklı kapı tipleri için çözümler sunmaktadır.
Tesisinizin zone ve proje bilgileri doğrultusunda uygun ATEX veya exproof kapı çözümünü değerlendirmek ve teklif almak için FY Otomatik Kapı ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
ATEX Zone 1 nedir?
Normal çalışma sırasında patlayıcı gaz veya buhar atmosferinin zaman zaman oluşmasının mümkün olduğu alan sınıflandırmalarından biridir.
Zone 1 ve Zone 2 arasındaki fark nedir?
Zone 1’de patlayıcı atmosfer normal çalışma sırasında zaman zaman oluşabilir. Zone 2’de ise normal çalışma sırasında beklenmez ve oluşursa genellikle kısa sürelidir.
Exproof kapı nedir?
Patlayıcı ortam şartlarına yönelik uygun motor, kontrol ve diğer bileşenlerle projelendirilen endüstriyel kapı sistemlerini ifade etmek için kullanılan sektörel bir terimdir.
ATEX kapıda standart motor kullanılabilir mi?
Motorun uygunluğu tesisin zone sınıflandırması ve teknik proje şartlarına göre değerlendirilmelidir. Standart motorun otomatik olarak uygun olduğu varsayılmamalıdır.
ATEX kapılarda sensör kullanılabilir mi?
Evet. Ancak sensörün bulunduğu konum ve kullanılacağı riskli alan dikkate alınarak uygun ekipman seçilmelidir.
ATEX kapı ile yangın kapısı aynı mıdır?
Hayır. ATEX patlayıcı atmosfer koşullarını, yangın kapıları ise yangın ve duman yayılımına ilişkin farklı güvenlik gereksinimlerini ele alır.
